મહાત્મા ગાંધીજી અને લાલબહાદુર શાસ્ત્રી જી વિષે સંપૂર્ણ...

 

મહાત્મા ગાંધીજી — સંપૂર્ણ માહિતી

મહાત્મા ગાંધી, જેમનું મૂળ નામ મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી હતું, ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના અગ્રણી નેતા અને સત્ય, અહિંસા તથા સત્યાગ્રહના પ્રણેતા તરીકે જાણીતા છે.

1. જન્મ અને પરિવાર

પૂરું નામ: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી

જન્મ: 2 ઓક્ટોબર 1869

જન્મસ્થળ: પોરબંદર, ગુજરાત

પિતા: કરમચંદ ગાંધી

માતા: પુતળીબાઈ ગાંધી

પત્ની: કસ્તુરબા ગાંધી

લગ્ન: 1883માં

ગાંધીજીને ચાર પુત્રો હતા — હરિલાલ, મણિલાલ, રામદાસ અને દેવદાસ.

2. શિક્ષણ

ગાંધીજીએ પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ ગુજરાતમાં લીધું. ત્યારબાદ તેઓ 1888માં કાયદાનો અભ્યાસ કરવા ઇંગ્લેન્ડ ગયા.

1891માં તેમણે બેરિસ્ટરની પદવી મેળવી અને ભારત પાછા ફર્યા.

3. દક્ષિણ આફ્રિકાનો સમય

1893માં ગાંધીજી કાયદાકીય કામ માટે દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા. ત્યાં ભારતીયો સાથે થતા વંશીય ભેદભાવનો તેમને સીધો અનુભવ થયો.

પિટરમેરિટ્ઝબર્ગ રેલવે સ્ટેશનની ઘટના તેમના જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ વળાંક બની. પ્રથમ વર્ગની ટિકિટ હોવા છતાં તેમને ટ્રેનમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા.

આ અનુભવ પછી તેમણે અન્યાય સામે સત્યાગ્રહ અને અહિંસક સંઘર્ષનો માર્ગ વિકસાવ્યો.

દક્ષિણ આફ્રિકામાં તેમણે:

ભારતીયોના અધિકારો માટે સંઘર્ષ કર્યો.

સત્યાગ્રહનો પ્રયોગ કર્યો.

ફિનિક્સ સેટલમેન્ટ અને ટોલ્સટોય ફાર્મ જેવી સંસ્થાઓ સાથે કામ કર્યું.

1915માં તેઓ ભારત પાછા ફર્યા.

---

4. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ભૂમિકા

ભારત પરત આવ્યા પછી ગાંધીજીએ દેશભરમાં પ્રવાસ કરીને સામાન્ય લોકોની સમસ્યાઓ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો.

ચંપારણ સત્યાગ્રહ — 1917

બિહારમાં ખેડૂતોને નીલની ખેતી માટે દબાણ કરવામાં આવતું હતું. ગાંધીજીએ ખેડૂતોની સમસ્યાઓ માટે સત્યાગ્રહ કર્યો.

ચંપારણ સત્યાગ્રહ ભારતના તેમના પ્રથમ મોટા સત્યાગ્રહોમાંનો એક હતો.

ખેડા સત્યાગ્રહ — 1918

ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં પાક નિષ્ફળ જવાથી ખેડૂતો મુશ્કેલીમાં હતા. ગાંધીજીએ ખેડૂતોને કરમાં રાહત અપાવવા માટે આંદોલન કર્યું.

અમદાવાદ મિલ હડતાળ — 1918

અમદાવાદના મિલ કામદારોના વેતનના પ્રશ્નમાં ગાંધીજીએ મધ્યસ્થતા અને ઉપવાસનો માર્ગ અપનાવ્યો.

---

5. અસહકાર આંદોલન — 1920

ગાંધીજીએ બ્રિટિશ શાસન સામે અસહકાર આંદોલન શરૂ કર્યું.

લોકોને:

સરકારી સંસ્થાઓનો બહિષ્કાર કરવા

વિદેશી કપડાંનો બહિષ્કાર કરવા

સ્વદેશી વસ્તુઓ અપનાવવા

માટે પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા.

પરંતુ ચૌરીચૌરા ઘટનામાં હિંસા થયા પછી ગાંધીજીએ 1922માં આંદોલન પાછું ખેંચી લીધું.

---

6. દાંડી કૂચ અને મીઠાનો સત્યાગ્રહ — 1930

બ્રિટિશ સરકારના મીઠા પરના કાયદાનો વિરોધ કરવા ગાંધીજીએ 12 માર્ચ 1930ના રોજ સાબરમતી આશ્રમથી દાંડી સુધી કૂચ શરૂ કરી.

લગભગ 24 દિવસની યાત્રા બાદ તેઓ 6 એપ્રિલ 1930ના રોજ દાંડી પહોંચ્યા અને મીઠાનો કાયદો તોડ્યો.

આ ઘટનાને દાંડી કૂચ / મીઠાનો સત્યાગ્રહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

---

7. ભારત છોડો આંદોલન — 1942

8 ઓગસ્ટ 1942ના રોજ મુંબઈમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે ભારત છોડો આંદોલનનો ઠરાવ પસાર કર્યો.

ગાંધીજીએ આંદોલન માટે પ્રસિદ્ધ આહ્વાન આપ્યું:

“કરો અથવા મરો” (Do or Die)

આંદોલનનો મુખ્ય હેતુ બ્રિટિશ શાસનનો અંત લાવી ભારતને સ્વતંત્ર બનાવવાનો હતો.

---

8. ગાંધીજીના મુખ્ય વિચારો

સત્ય

ગાંધીજીના જીવનમાં સત્યને સર્વોચ્ચ સ્થાન હતું. તેમનું માનવું હતું કે સત્યના માર્ગે અડગ રહીને અન્યાયનો સામનો કરવો જોઈએ.

અહિંસા

અન્યાય સામે સંઘર્ષ કરતી વખતે હિંસાનો ઉપયોગ ન કરવો — ગાંધીજીના વિચારનું મુખ્ય તત્વ હતું.

સત્યાગ્રહ

સત્ય + આગ્રહ = સત્યાગ્રહ

અન્યાય સામે સત્ય અને અહિંસાના આધારે મક્કમ રહીને સંઘર્ષ કરવાનો માર્ગ.

સ્વદેશી

દેશમાં બનેલી વસ્તુઓનો ઉપયોગ અને વિદેશી વસ્તુઓનો બહિષ્કાર ગાંધીજીના સ્વદેશી વિચારનો ભાગ હતો.

ખાદી અને ચરખો

ગાંધીજી ખાદી અને ચરખાને આત્મનિર્ભરતા તથા ગ્રામ્ય રોજગાર સાથે જોડતા હતા.

ગ્રામસ્વરાજ

ગાંધીજીનું સ્વપ્ન હતું કે ગામો સ્વાવલંબી બને અને સ્થાનિક સ્તરે લોકોની ભાગીદારીથી વિકાસ થાય.

---

9. ગાંધીજીના રચનાત્મક કાર્યો

ગાંધીજી માત્ર રાજકીય સ્વતંત્રતા પર જ ભાર મૂકતા નહોતા. તેઓ સમાજસુધારણા પર પણ ભાર મૂકતા હતા.

તેમણે ખાસ કરીને:

અસ્પૃશ્યતા નિવારણ

સ્વચ્છતા

ગ્રામોદ્યોગ

ખાદી

મહિલા સશક્તિકરણ

હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા

મૂળભૂત શિક્ષણ

ગ્રામ વિકાસ

જેવા વિષયો પર કાર્ય કર્યું.

---

10. સાબરમતી આશ્રમ

અમદાવાદમાં આવેલો સાબરમતી આશ્રમ ગાંધીજીના જીવન અને સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન સાથે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રીતે જોડાયેલો છે.

અહીંથી જ તેમણે 1930માં દાંડી કૂચ શરૂ કરી હતી.

---

11. ગાંધીજી અને સામાજિક સુધારણા

ગાંધીજીએ સમાજમાં રહેલી અસમાનતા અને અસ્પૃશ્યતા સામે અવાજ ઉઠાવ્યો. તેઓ દલિતોને “હરિજન” તરીકે સંબોધતા હતા.

તેમણે મંદિર પ્રવેશ, સ્વચ્છતા અને સામાજિક સમાનતા જેવા મુદ્દાઓ પર જનજાગૃતિ ફેલાવી.

આ ક્ષેત્રમાં ગાંધીજીના અભિગમ અને શબ્દપ્રયોગ અંગે પાછળથી વિવિધ દલિત વિચારકો તથા નેતાઓ દ્વારા ટીકા પણ કરવામાં આવી હતી, ખાસ કરીને ડૉ. બી. આર. આંબેડકર સાથે તેમના મતભેદો નોંધપાત્ર હતા.

---

12. ગાંધીજી અને ડૉ. આંબેડકર

ગાંધીજી અને બી. આર. આંબેડકર બંને સામાજિક ભેદભાવના પ્રશ્નોને મહત્વ આપતા હતા, પરંતુ તેમના અભિગમ અલગ હતા.

ખાસ કરીને 1932ના પૂના કરાર (Poona Pact) દરમિયાન દલિતોના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વના પ્રશ્ને બંને વચ્ચે ગંભીર મતભેદો થયા હતા.

આધુનિક ભારતીય ઇતિહાસમાં આ પ્રસંગ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.

---

13. ભારતની આઝાદી અને વિભાજન

15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ ભારત સ્વતંત્ર થયું.

ગાંધીજી સ્વતંત્રતાથી ખુશ હતા, પરંતુ ભારતના વિભાજન અને તેના કારણે થયેલી હિંસાથી ખૂબ વ્યથિત હતા.

તેમણે શાંતિ સ્થાપવા માટે નોવાખલી, કલકત્તા અને દિલ્હી સહિતના વિસ્તારોમાં પ્રવાસ કર્યો અને ઉપવાસ તથા શાંતિપ્રયાસો કર્યા.

---

14. ગાંધીજીની હત્યા

30 જાન્યુઆરી 1948ના રોજ નવી દિલ્હીમાં પ્રાર્થના સભા તરફ જતા સમયે ગાંધીજીની હત્યા કરવામાં આવી.

તેમની હત્યા નાથુરામ ગોડસે દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

ગાંધીજીના મૃત્યુની તારીખે ભારતમાં શહીદ દિવસ મનાવવામાં આવે છે.

---

15. ગાંધીજીને મળેલી ઉપાધિઓ

મહાત્મા — સામાન્ય રીતે રવીન્દ્રનાથ ટાગોર સાથે જોડાયેલી પરંપરામાં આ સંબોધન પ્રચલિત થયું.

રાષ્ટ્રપિતા — ગાંધીજી માટે પ્રચલિત લોકપ્રિય સંબોધન. જોકે “રાષ્ટ્રપિતા” માટે કોઈ સત્તાવાર બંધારણીય પદવી નથી.

બાપુ — લોકો દ્વારા પ્રેમથી આપવામાં આવેલું સંબોધન.

---

16. ગાંધીજીનાં મહત્વપૂર્ણ પુસ્તકો

ગાંધીજીએ અનેક પુસ્તકો અને લેખો લખ્યા. તેમાં મુખ્ય છે:

1. સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા

2. હિંદ સ્વરાજ

3. દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહ

4. રચનાત્મક કાર્યક્રમ: તેનો અર્થ અને સ્થાન

તેમની આત્મકથા **“સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા”**માં તેમણે પોતાના જીવનના અનુભવો અને વિચારો રજૂ કર્યા છે.

---

17. ગાંધીજીના મુખ્ય આંદોલનો — પરીક્ષા માટે ટેબલ

વર્ષ ઘટના / આંદોલન સ્થળ / મુખ્ય મુદ્દો

1917 ચંપારણ સત્યાગ્રહ બિહાર — નીલની ખેતી

1918 ખેડા સત્યાગ્રહ ગુજરાત — ખેડૂતો

1918 અમદાવાદ મિલ હડતાળ કામદારોનું વેતન

1920 અસહકાર આંદોલન બ્રિટિશ શાસનનો વિરોધ

1930 દાંડી કૂચ મીઠાનો કાયદો

1930 સવિનય કાનૂનભંગ આંદોલન બ્રિટિશ કાયદાઓનો વિરોધ

1942 ભારત છોડો આંદોલન બ્રિટિશ શાસનનો અંત

1947 ભારતની સ્વતંત્રતા બ્રિટિશ શાસનનો અંત

1948 ગાંધીજીની હત્યા નવી દિલ્હી

---

18. ગાંધીજી વિશે 10 મહત્વપૂર્ણ GK પ્રશ્નો

1. ગાંધીજીનો જન્મ ક્યારે થયો?

→ 2 ઓક્ટોબર 1869

2. ગાંધીજીનો જન્મ ક્યાં થયો?

→ પોરબંદર, ગુજરાત

3. ગાંધીજીનું પૂરું નામ શું હતું?

→ મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી

4. ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકા ક્યારે ગયા?

→ 1893

5. ભારતમાં ગાંધીજીનું પ્રથમ મોટું સત્યાગ્રહ કયું હતું?

→ ચંપારણ સત્યાગ્રહ, 1917

6. દાંડી કૂચ ક્યારે શરૂ થઈ?

→ 12 માર્ચ 1930

7. દાંડી કૂચનો મુખ્ય મુદ્દો શું હતો?

→ મીઠાના કાયદાનો વિરોધ

8. ભારત છોડો આંદોલન ક્યારે શરૂ થયું?

→ 1942

9. “કરો અથવા મરો” કોનું સૂત્ર હતું?

→ મહાત્મા ગાંધી

10. ગાંધીજીની હત્યા ક્યારે થઈ?

→ 30 જાન્યુઆરી 1948

ટૂંકમાં

ગાંધીજીનું જીવનમંત્ર:

સત્ય + અહિંસા + સત્યાગ્રહ + સ્વદેશી + સ્વાવલંબન

તેમનું જીવન માત્ર ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ પૂરતું મર્યાદિત નહોતું; તેમના સત્યાગ્રહ અને અહિંસાના વિચારોનો વિશ્વભરના અનેક સામાજિક અને રાજકીય આંદોલનો પર પ્રભાવ પડ્યો.

🇮🇳 લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી — સંપૂર્ણ માહિતી

લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી ભારતના બીજા વડાપ્રધાન હતા. તેઓ તેમની **સાદગી, પ્રામાણિકતા, દેશભક્તિ અને “જય જવાન, જય કિસાન”**ના નારા માટે વિશેષ જાણીતા છે.

1. જન્મ અને પરિવાર

પૂરું નામ: લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી

જન્મ: 2 ઓક્ટોબર 1904

જન્મસ્થળ: મુગલસરાય, ઉત્તર પ્રદેશ

પિતા: શારદા પ્રસાદ શ્રીવાસ્તવ

માતા: રામદુલારી દેવી

પત્ની: લલિતા દેવી

મૃત્યુ: 11 જાન્યુઆરી 1966

મૃત્યુસ્થળ: તાશકંદ, ઉઝબેકિસ્તાન (તે સમયે સોવિયેત સંઘ)

તેમનો જન્મ પણ 2 ઓક્ટોબરે થયો હતો—આ જ તારીખે મહાત્મા ગાંધીનો જન્મ થયો હતો.

---

2. બાળપણ

લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીજી જ્યારે ખૂબ નાના હતા ત્યારે તેમના પિતાનું અવસાન થયું. તેમની માતાએ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં તેમનો ઉછેર કર્યો.

તેમનું બાળપણ સાદગી અને સંઘર્ષમાં પસાર થયું. તેઓ અભ્યાસ માટે ઘણી વખત પગપાળા જતા હતા એવી વાત લોકપ્રિય રીતે પ્રચલિત છે.

---

3. શિક્ષણ

શાસ્ત્રીજીએ વારાણસીમાં અભ્યાસ કર્યો.

તેઓ કાશી વિદ્યાપીઠમાં જોડાયા અને 1926માં ત્યાંથી **“શાસ્ત્રી”**ની ઉપાધિ મેળવી.

“શાસ્ત્રી” મૂળ તેમની શૈક્ષણિક ઉપાધિ હતી, જે પછી તેમના નામનો ભાગ બની ગઈ.

તેમણે પોતાની જાતિના નામ તરીકે “શ્રીવાસ્તવ”નો ઉપયોગ છોડીને “શાસ્ત્રી” નામ અપનાવ્યું.

---

4. સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં પ્રવેશ

મહાત્મા ગાંધી અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળથી પ્રભાવિત થઈને શાસ્ત્રીજી સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં જોડાયા.

તેઓએ વિવિધ આંદોલનોમાં ભાગ લીધો:

અસહકાર આંદોલન

સવિનય કાનૂનભંગ આંદોલન

ભારત છોડો આંદોલન

બ્રિટિશ સરકારે તેમને ઘણી વખત જેલમાં મોકલ્યા.

કુલ મળીને તેમણે સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન ઘણા વર્ષો જેલમાં વિતાવ્યા.

---

5. ભારત સ્વતંત્ર થયા પછી

1947માં ભારત સ્વતંત્ર થયા પછી શાસ્ત્રીજી જાહેર જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ સંભાળવા લાગ્યા.

તેમણે ઉત્તર પ્રદેશમાં મંત્રી તરીકે કામ કર્યું.

પછી તેઓ કેન્દ્ર સરકારમાં પણ મહત્વપૂર્ણ મંત્રી બન્યા.

---

6. રેલવે મંત્રી તરીકે

શાસ્ત્રીજી ભારતના રેલવે અને પરિવહન મંત્રી રહ્યા.

1956માં અરિયાલુર રેલવે અકસ્માત બાદ તેમણે નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારીને રેલવે મંત્રીપદેથી રાજીનામું આપ્યું.

આ ઘટના તેમની નૈતિક જવાબદારી અને સાદગીના ઉદાહરણ તરીકે ઘણીવાર યાદ કરવામાં આવે છે.

---

7. ભારતના વડાપ્રધાન

ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના અવસાન બાદ 9 જૂન 1964ના રોજ લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી ભારતના વડાપ્રધાન બન્યા.

તેમનો વડાપ્રધાન તરીકેનો કાર્યકાળ લગભગ 19 મહિના રહ્યો.

---

8. “જય જવાન, જય કિસાન”

1965ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન દેશને એકતા અને આત્મવિશ્વાસ આપવા માટે શાસ્ત્રીજીએ પ્રસિદ્ધ નારો આપ્યો:

“જય જવાન, જય કિસાન”

આ નારામાં તેમણે દેશની સુરક્ષા માટે સૈનિકો અને દેશની ખાદ્ય જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે ખેડૂતો—બંનેના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો.

---

9. 1965નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ

1965માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ થયું.

શાસ્ત્રીજીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે સૈન્ય અને રાજદ્વારી બંને મોરચે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી.

તેમણે ભારતીય સેનાને મજબૂત રાજકીય નેતૃત્વ પૂરું પાડ્યું.

યુદ્ધ દરમિયાન દેશભરમાં રાષ્ટ્રભાવના અને એકતાનું વાતાવરણ જોવા મળ્યું.

---

10. ખાદ્ય સંકટ અને કૃષિ

1960ના દાયકામાં ભારતમાં ખાદ્ય અનાજની અછત ગંભીર સમસ્યા હતી.

શાસ્ત્રી સરકારે:

કૃષિ ઉત્પાદન વધારવા પર ભાર મૂક્યો.

ખેડૂતોને વધુ ઉત્પાદન માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.

ખાદ્ય સુરક્ષાને મહત્વ આપ્યું.

દૂધ ઉત્પાદન વધારવા માટે સહકારી ચળવળને પ્રોત્સાહન આપ્યું.

આ સમયગાળો પછીની હરિત ક્રાંતિ માટેની નીતિગત પાયાની રચના સાથે પણ જોડાય છે.

---

11. દૂધ અને શ્વેત ક્રાંતિ

શાસ્ત્રીજીના સમયમાં ગુજરાતની આણંદની દૂધ સહકારી ચળવળને રાષ્ટ્રીય સ્તરે મહત્વ મળ્યું.

તેમણે દૂધ ઉત્પાદકોના સહકારી મોડેલને પ્રોત્સાહન આપ્યું.

આ જ સમયગાળામાં આગળ જઈને **નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB)**ની સ્થાપના થઈ.

---

12. સાદગીનું જીવન

શાસ્ત્રીજી તેમની સાદગી માટે ખૂબ જાણીતા હતા.

તેઓ સામાન્ય જીવન જીવતા અને જાહેર જીવનમાં નૈતિક જવાબદારીને મહત્વ આપતા.

તેમના જીવન સાથે જોડાયેલી કેટલીક લોકપ્રિય વાતો—જેમ કે પરિવાર માટે કાર ખરીદવા લોન લેવી—તેમની સાદગીના ઉદાહરણ તરીકે વારંવાર રજૂ થાય છે.

---

13. તાશકંદ કરાર

1965ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ પછી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવા માટે સોવિયેત સંઘની મધ્યસ્થી હેઠળ વાટાઘાટો થઈ.

10 જાન્યુઆરી 1966ના રોજ ભારતના વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી અને પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અયૂબ ખાને તાશકંદ ઘોષણા/કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા.

આ કરારનો હેતુ બંને દેશો વચ્ચે શાંતિપૂર્ણ સંબંધો પુનઃસ્થાપિત કરવાનો હતો.

---

14. મૃત્યુ

તાશકંદ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછીના જ દિવસે, 11 જાન્યુઆરી 1966ના રોજ, શાસ્ત્રીજીનું તાશકંદમાં અવસાન થયું.

તેમનું અવસાન હૃદયરોગના હુમલા તરીકે સત્તાવાર રીતે નોંધાયું હતું.

તેમના અંતિમ સંસ્કાર દિલ્હીમાં કરવામાં આવ્યા અને તેમનું સ્મારક વિજય ઘાટ ખાતે આવેલું છે.

---

15. ભારત રત્ન

લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીને મરણોત્તર 1966માં ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.

તેઓ ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન ભારત રત્ન મેળવનારા મહાન નેતાઓમાંના એક છે.

---

16. મહત્વપૂર્ણ તારીખો

ઘટના તારીખ/વર્ષ

જન્મ 2 ઓક્ટોબર 1904

કાશી વિદ્યાપીઠની “શાસ્ત્રી” ઉપાધિ 1926

ભારતની સ્વતંત્રતા 15 ઓગસ્ટ 1947

વડાપ્રધાન બન્યા 9 જૂન 1964

ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ 1965

તાશકંદ કરાર 10 જાન્યુઆરી 1966

અવસાન 11 જાન્યુઆરી 1966

ભારત રત્ન 1966

---

17. પરીક્ષા માટે 15 મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો

1. લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનો જન્મ ક્યારે થયો?

→ 2 ઓક્ટોબર 1904

2. તેમનો જન્મ ક્યાં થયો?

→ મુગલસરાય, ઉત્તર પ્રદેશ

3. તેમની માતાનું નામ શું હતું?

→ રામદુલારી દેવી

4. “શાસ્ત્રી” ઉપાધિ ક્યાંથી મેળવી?

→ કાશી વિદ્યાપીઠ

5. તેઓ ભારતના કેટલામા વડાપ્રધાન હતા?

→ બીજા

6. તેઓ વડાપ્રધાન ક્યારે બન્યા?

→ 9 જૂન 1964

7. “જય જવાન, જય કિસાન” નારો કોનો છે?

→ લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી

8. 1965માં ભારતનું યુદ્ધ કયા દેશ સાથે થયું?

→ પાકિસ્તાન

9. તાશકંદ કરાર ક્યારે થયો?

→ 10 જાન્યુઆરી 1966

10. તાશકંદ કરાર કોની વચ્ચે થયો?

→ ભારત અને પાકિસ્તાન

11. શાસ્ત્રીજીનું અવસાન ક્યાં થયું?

→ તાશકંદ

12. તેમનું અવસાન ક્યારે થયું?

→ 11 જાન્યુઆરી 1966

13. તેમનું સ્મારક ક્યાં આવેલું છે?

→ વિજય ઘાટ, નવી દિલ્હી

14. તેમને ભારત રત્ન ક્યારે મળ્યો?

→ 1966માં, મરણોત્તર

15. શાસ્ત્રીજી કયા ગુણ માટે ખાસ જાણીતા હતા?

→ સાદગી, પ્રામાણિકતા અને નૈતિક જવાબદારી

યાદ રાખવા જેવી એક લાઇન

“2 ઓક્ટોબર 1904 જન્મ → 9 જૂન 1964 વડાપ્રધાન → 1965 ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ → ‘જય જવાન, જય કિસાન’ → 10 જાન્યુઆરી 1966 તાશકંદ કરાર → 11 જાન્યુઆરી 1966 અવસાન.”